Wyobraźmy sobie, że znajdujemy stare wydanie „The Dark Side of the Moon”. Okładka wygląda właściwie, na grzbiecie widnieje SHVL 804, płyta pochodzi z Wielkiej Brytanii, a data wskazuje 1973 rok.
Czy mamy pierwsze tłoczenie?
Jeszcze za wcześnie na taki wniosek.
Popularne albumy mogą występować w dziesiątkach wariantów. Przy identyfikacji konkretnego egzemplarza trzeba więc działać metodą eliminacji.
Co sprawdzać na płycie?
| Element | Co pozwala ustalić? | Znaczenie |
|---|---|---|
| Numer katalogowy | Serię i potencjalne wydanie | Bardzo duże |
| Kraj | Rynek, dla którego przygotowano płytę | Bardzo duże |
| Label | Okres i wariant wydania | Bardzo duże |
| Matrix/runout | Szczegóły produkcji | Bardzo duże |
| Rok | Przybliżony okres | Średnie |
| Barcode | Pomaga odrzucać część wersji | Średnie |
| Okładka | Wariant graficzny | Duże |
| Dodatki | Kompletność i określoną edycję | Duże |
Zacznij od numeru katalogowego
Numer katalogowy znajdziemy zwykle na grzbiecie, tylnej stronie okładki oraz labelu.
To jeden z najlepszych sposobów na zawężenie poszukiwań.
Trzeba jednak uważać. Ten sam numer może występować na więcej niż jednym tłoczeniu. Dlatego numer katalogowy jest początkiem, a nie końcem identyfikacji.
Przykład: „Please Please Me” The Beatles
Pierwsze brytyjskie wydanie stereo „Please Please Me” pokazuje, jak użyteczny może być label.
Najwcześniejsze kopie posiadają charakterystyczny czarny label Parlophone ze złotymi napisami. Już w 1963 roku zastąpiła go nowa wersja z żółtym nadrukiem.
Jeżeli więc widzimy stare „Please Please Me”, ale płyta ma późniejszy wariant labela, sama data 1963 na okładce nie wystarczy, aby określić ją jako najwcześniejsze wydanie.
Jeszcze ciekawszy przypadek: „The Dark Side of the Moon”
Brytyjski pierwszy issue „The Dark Side of the Moon” można rozpoznać m.in. po czarnym labelu Harvest z pełnym, jasnoniebieskim trójkątem.
Późniejsze etykiety mają już jedynie niebieski obrys trójkąta.
Ale tutaj pojawia się ważny haczyk.
First issue nie oznacza automatycznie bardzo wczesnego pressingu. W obrębie wersji z pełnym niebieskim trójkątem wykorzystano wiele kolejnych stamperów. Aby określić, jak wcześnie wyprodukowano konkretny egzemplarz, trzeba spojrzeć również na oznaczenia mother/stamper znajdujące się w runoucie.
To znakomity przykład pokazujący, dlaczego określenie „pierwsze tłoczenie” może być bardziej skomplikowane, niż się wydaje.
Nie ufaj wyłącznie dacie
Na współczesnej reedycji może pozostać data związana z oryginalnym nagraniem.
Dlatego rok na okładce warto traktować jako wskazówkę, ale nie jako ostateczny dowód.
| Informacja | Czy wystarczy do identyfikacji? |
|---|---|
| © 1973 | Nie |
| ℗ 1973 | Nie |
| Numer katalogowy | Zazwyczaj nie |
| Numer + label | Często mocno zawęża |
| Numer + label + matrix | Bardzo mocny zestaw |
| Wszystkie cechy zgodne | Najlepsza metoda |
Jeżeli nie masz pewności, czym różni się oryginalne tłoczenie od późniejszego repressu lub reedycji, warto wcześniej przeczytać nasz poradnik „Pierwsze tłoczenie, repress, reissue i remaster – czym różnią się wydania płyt winylowych?”.
Sprawdź kraj
Ten sam album może istnieć jako oddzielne wydanie brytyjskie, amerykańskie, niemieckie, francuskie czy japońskie.
Co więcej, „pierwsze wydanie” nie zawsze oznacza jedno wydanie światowe.
Możemy mówić np. o pierwszym brytyjskim tłoczeniu albo pierwszym wydaniu danego albumu w Japonii.
Nie warto więc wyszukiwać jedynie „first pressing + tytuł”. Znacznie lepiej najpierw ustalić rynek.

Obejrzyj label
Label może ujawnić:
- zmienione logo,
- inny adres wytwórni,
- zmianę praw wydawniczych,
- inny kolor,
- nowe oznaczenie producenta,
- odmienny układ tekstu.
Czasami to drobiazg. Kolekcjonerzy Beatlesów potrafią rozróżniać kolejne warianty po pojedynczych zmianach napisów wokół środka płyty.
Matrix i runout
Kiedy zostają nam dwa bardzo podobne warianty, często rozstrzygający okazuje się martwy rowek.
To właśnie tam można znaleźć nie tylko numer matrycy, lecz także oznaczenie tłoczni, studia lub inżyniera masteringu.
To temat na tyle ważny, że poświęciliśmy mu oddzielny artykuł: „Matrix i runout na płycie winylowej – jak czytać oznaczenia w martwym rowku?”.
Okładka i dodatki też potrafią zdradzić wydanie
Wróćmy do „The Dark Side of the Moon”. Oryginalna brytyjska edycja była sprzedawana m.in. z plakatami i naklejkami.
Brak dodatków nie musi oznaczać, że winyl pochodzi z innego tłoczenia – mogły po prostu zaginąć przez ponad 50 lat. Ma jednak ogromne znaczenie dla kompletności egzemplarza.
Podobnie może być z:
- oryginalną kopertą,
- insertem z tekstami,
- obi w wydaniu japońskim,
- naklejkami,
- plakatem,
- dodatkowym singlem.
Jak działać krok po kroku?
- Ustal format i kraj.
- Sprawdź wytwórnię.
- Zapisz numer katalogowy.
- Porównaj label.
- Sprawdź matrix obu stron.
- Porównaj okładkę.
- Zweryfikuj dodatki.
- Dopiero wtedy przypisz konkretne wydanie.
Jeżeli chcesz później skonfrontować te informacje z katalogami kolekcjonerskimi, przejdź do poradnika „Jak sprawdzić wydanie płyty winylowej w bazach kolekcjonerskich?”.
